संघीयता कार्यान्वयनको सातौँ वर्ष

काठमाडौं । गण्डकी प्रदेश सभाका स्वतन्त्र सांसद राजीव गुरुङ (दीपक मनाङे) फेरि मन्त्री बन्नुभएको छ । उहाँले मंगलबार भौतिक पूर्वाधार विकास तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएको हो । मनाङेले भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रालयको जिम्मेवारी तेस्रोपटक सम्हाल्नु भएको हो । मनाङे गण्डकी सरकारको मन्त्री बनेको यो पहिलो, दोस्रो वा तेस्रोपटक होइन । गण्डकी प्रदेशमा पटक-पटक मन्त्री भइरहने अनुहार हो मनाङे । दोस्रो कार्यकाल गण्डकीका सांसद बन्नुभएका मनाङे छैटौँपटक मन्त्री बन्नुभएको हो । २०७८ वैशाख १६ मा पहिलोपटक मन्त्री बन्नुभएको उहाँ त्यस यताका तीन वर्षमा ६ पटक मन्त्री भइसक्नु भएको छ । उहाँले तीनपटक युवा तथा खेलकुद र तीनपटक भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालय सम्हाल्न पाउनुभएको छ । ६० सदस्यीय प्रदेश सभामा बहुमत सिद्ध गर्न ठूला दलबाट मुख्यमन्त्री बनेकाहरूलाई एक/एक सिटको पनि आवश्यकता पर्ने गरेको छ । जसबाट मनाङेको लाभको ढोका खुल्ने गरेको छ । ६ पटक मन्त्री भइसकेका भए पनि एकपटक बाहेक मनाङेको पदावधि केही दिन वा हप्ताको रहने गरेको छ ।

गण्डकीको सत्ता फेरबदलमा जहिल्यै निर्णायक रहने मनाङे २०७८ वैशाख १६ गते पहिलोपटक मन्त्री बन्नुभएको थियो । आफ्नो स्वार्थ पूर्तिका लागि कहिले दल बदल त कहिले स्वतन्त्र हैसियतमा रहने मनाङे सरकार परिवर्तन भयैपिच्छे मन्त्री बनिरहनु हुन्छ । ४ मंसिर २०७९ मा दोस्रो कार्यकालका लागि पनि मनाङबाट स्वतन्त्र हैसियतमा सर्वसम्मत निर्वाचित मनाङे त्यसको तीन वर्षपछि सत्ताको जोड–घटाउलाई आफ्नो पक्षमा पार्दै छैटौँपटक मन्त्री बन्न सफल हुनुभएको छ । अस्थिर राजनीतिको फाइदा उठाउँदै हरेक सरकारमा मन्त्री हुने मनाङेले संघीयता कार्यान्वयनको सातौँ वर्ष प्रवेश गर्दैगर्दा छैटौँपटक मन्त्री हुनुभएको हो ।

एमालेका पृथ्वीसुब्बा गुरुङको कार्यकालबाट मन्त्रीमा इन्ट्री गर्नुभएका मनाङे पछिल्लोपटक कांग्रेसको सुरेन्द्रराज पाण्डेको कार्यकालमा छैटौँपटक मन्त्री बन्नुभएको हो । तत्कालीन मुख्यमन्त्री गुरुङको पालमै दुईपटक मन्त्री बन्नुभएका मनाङेले पहिलो कार्यकालमै रातारात कित्ता परिवर्तन गरेर तत्कालीन कांग्रेस गठबन्धनलाई साथ दिँदै कृष्णचन्द्र नेपालीको सरकारमा तेस्रोपटक मन्त्री बन्नुभएको थियो ।

दल बदलमा सधैँ अगाडि
मनाङे काल, परिस्थिति र अवस्थाअनुसार दलबदल गरिरहनेमा सधैँ अगाडि हुनुहुन्छ । २०७३ पुस २८ गते राप्रपा प्रवेश गर्नुभएका उहाँ २०७४ असोजमा एकाएक एमालेमा पुग्नुभएको थियो । तर, एमालेबाट टिकट नपाएपछि उहाँ स्वतन्त्रबाट सांसद बन्नुभयो । २०७४ को निर्वाचनमा मनाङको प्रदेश (२) बाट प्रदेश सभामा स्वतन्त्र उम्मेदवारमा उहाँ विजयी हुनुभएको थियो ।

गत चुनावमा निर्विरोध निर्वाचित भएर प्रदेशसभा छिर्नुभएका मनाङे चुनाव जितेलगत्तै पाँच दलीय गठबन्धनको सरकार बन्ने र फेरि मन्त्री बन्ने योजनाका साथ १९ मंसिरमा एकीकृत समाजवादी छिर्नुभएको थियो । तर, केन्द्रमा माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले नै प्रधानमन्त्री बन्न एमालेलगायत दलसँग समीकरण गरेपछि गण्डकीमा खगराज अधिकारी २०७९ पुस २५ गते मुख्यमन्त्री बन्नुभयो । तर, उहाँलाई मन्त्री बनाइएन । अधिकारीको सरकार ढलेर पुरानो कांग्रेस सहितको गठबन्धन ब्युँतिएपछि मनाङे गण्डकीमा चौथोपटक मन्त्री बन्ने सम्भावना खोज्न थाल्नुभएको थियो । फेरि केन्द्रमा गठबन्धन फेरिएर कांग्रेसका सुरेन्द्रराज पाण्डे सरकारमा उहाँ भौतिक पूर्वाधार विकास तथा यातायात व्यवस्थामन्त्री मन्त्री बन्नुभयो । त्यसका लागि उहाँले एकीकृत समाजवादी त्यागेर स्वतन्त्र बन्नुभएको थियो । पाण्डेको नेतृत्वमा उहाँ जम्मा २० दिन मात्र मन्त्री बन्नुभयो । तर, फेरि सरकार परिवर्तनसँगै उहाँ पाँचौँ र मंगलबार छैठौँपटक मन्त्री बन्नुभएको हो । उहाँको यही अस्थिर चालले तीन वर्षमा ६ पटक मन्त्री बन्नुभयो । सत्ता परिवर्तनबाट उहाँलाई सधैँ लाभैलाभ मात्र भएको छ ।

विवादित विगत
पटक-पटक प्रदेश सरकारको मन्त्री भइरहने मनाङेको विगत भने विवादित छ । मनाङेविरुद्ध अहिले पनि सर्वोच्च अदालतमा ज्यान मार्ने उद्योगको मुद्दा विचाराधीन छ । मुद्दाको २४ जेठमा पेसी थियो तर, हेर्न नभ्याइनेमा परेपछि अर्को पेसी एक महिनापछि छ । २०७४ माघ ७ गते गण्डकी प्रदेश सभाका सबै सांसदले शपथ लिँदा ज्यान मार्ने उद्योगको मुद्दाका कारण मनाङे फरार हुनुहुन्थ्यो । पछि उहाँ अदालतमै उपस्थित हुनुभयो र अदालतको आदेशअनुसार ८ महिना जेलसमेत बस्नुभएको थियो । नयाँ फौजदारी संहिता ऐनले १० वर्षभन्दा कम सजाय हुने मुद्दामा जेल नबसी मुद्दाको पुनरावेदन गर्न पाउने सुुविधा दिएपछि ६ पुस २०७५ मा कारागारमुक्त हुनुभएको थियो ।

ठमेलमा रेष्टुरेण्ट व्यवसायीबाट सलामी (कमिसन) उठाउने मनाङे पटक-पटक पक्राउ पर्दै जेल परेर छुटेका अभियुक्त हुनुहुन्थ्यो । अकूत सम्पत्तिमा सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले मनाङेविरुद्ध विशेष अदालतमा मुद्दासमेत चलाएको थियो । तर, उहाँले सफाइ पाउनुभयो । गुण्डागर्दीसँगै ठेक्कापट्टा, होटल, डान्सबार र रेष्टुरेण्ट सञ्चालकसमेत बन्नुभएका उहाँ अहिले अस्थिर राजनीतिको चर्चित पात्र बन्नुभएको छ ।

यस्तै भए २० पटक मन्त्री बन्छु : मनाङे
गण्डकी प्रदेशमा छैटौँपटक मन्त्री बन्नुभएका मनाङेले यस्तै अवस्था भए २० पटकसम्म मन्त्री बन्ने दाबी गर्नुभएको छ । मंगलबार छैटौँपटक मन्त्रीको शपथ लिएपछि मनाङेले केन्द्रको निर्णयअनुसार मुख्यमन्त्रीलाई विश्वासको मत दिएको बताउनुभयो । ‘यो समस्या यहाँको होइन, केन्द्रको हो । कांग्रेसको पार्टी सभापतिले अरू पार्टीसँग भोट मागेपछि केन्द्रमा निर्णय भयो । यहाँ सांसदहरूले भोट हालेका हुन् । यस्तै अवस्था आइरहृयो भने ६ पटक होइन, २० पटक पनि मन्त्री बन्नुपर्ने हुनसक्छ,’ उहाँले भन्नुभयो । मनाङेले मध्यावधि चुनावमा जान्छ भन्ने लागेपछि सरकार बचाएको बताउनुभयो । ‘मध्यावधि चुनावमा जान्छ भन्ने लागेपछि मैले छोडेको हुँ । लामो राजनीति गर्नुभन्दा यही कार्यकाल राम्रो राजनीति गरौँ भन्ने लाग्यो । राम्रोसँग काम गरे आफ्नोे जिल्ला त बनिहाल्छ,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘एमालेलाई सपोर्ट गर्दा कांग्रेस रिसाउँदो रहेछ, कांग्रेसलाई सहयोग गर्दा फेरि एमाले रिसाउँदो रहेछ । हामीले केही गल्ती नै गरेको छैन । फुटेको उनीहरू हो, म कहिल्यै फुटेको छु र ?’

ADVERTISEMENT

मनाङेको मन्त्री यात्रा
१) २०७८ वैशाख १६ गते
मनाङे : युवा तथा खेलकुद मन्त्री

२) २०७८ जेठ ५ गते
मनाङे : युवा तथा खेलकुद

३) २०७८ असार २७ गते
मनाङे : युवा तथा खेलकुद मन्त्री

४) २०८० चैत ५ गते
मनाङे : भौतिक पूर्वाधार विकास तथा यातायात मन्त्री

५) २०८१ वैशाख ८ गते
मनाङे : भौतिक पूर्वाधार विकास तथा यातायात मन्त्री
६) २०८१ जेठ २९ गते
मनाङे : भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री

फ्लोर क्रस गर्ने देवकोटालाई मन्त्री उपहार
गण्डकी प्रदेशमा फ्लोर क्रस गरेर मुख्यमन्त्रीलाई विश्वासको मत दिने फणीन्द्र देवकोटा मन्त्री बन्नुभएको छ । सोमबार नेकपा (माओवादी केन्द्र) बाट फ्लोर क्रस गरेर मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डेलाई विश्वासको मत दिनुभएका देवकोटा मंगलबार मन्त्री बन्नुभएको हो । देवकोटालाई ऊर्जा, जलस्रोत तथा खानेपानी मन्त्रालयको जिम्मेवारी दिइएको छ । बाबुरामको पार्टी नेसपा गोरखाका देवकोटाले माओवादीको चुनाव चिहृनबाट प्रदेश सांसद जित्नुभएको थियो । माओवादीले विश्वासको मत नदिन गरेको हृवीपविपरीत उहाँ मुख्यमन्त्री पाण्डेको पक्षमा उभिनुभएको थियो । फणीन्द्रमाथि कारबाही प्रक्रिया थालिएको माओवादीले जनाएको छ ।

स्कुले जीवनदेखि नै वामपन्थी विचारधारातिर आकर्षित फणीन्द्र २०५३ सालदेखि नै माओवादीको पूर्णकालीन सदस्य बन्नुभएको थियो । सधैँ डा. भट्टराईको पक्षमा उभिनुभएका देवकोटा जनमुक्ति सेनाको सहकमिसार, कम्पनी कमिसार हुँदै बटालियन कमिसारसमेत बन्नुभएको थियो । बाबुराम अर्थमन्त्री र प्रधानमन्त्री हुँदा स्वकीय सचिवको रूपमा काम गर्नुभएका उहाँ अहिलेसम्म पनि भट्टराईकै साथमा हुनुहुन्छ ।