मधेस प्रदेशमा पानीको संकट : सरकारको मौनता र जनताको पीर

✍️ उज्ज्वल झा

मधेस प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा पिउने पानीको संकट गहिरिँदै गएको छ । धेरै ठाउँमा चापाकल र पोखरीहरू सुकेका छन्, जसका कारण स्थानीय जनतामा त्रास फैलिएको छ । पानीको अभावले दैनिक जनजीवनमा ठूलो प्रभाव परेको छ, तर प्रदेश सरकारको ध्यान यसतर्फ जान नसकेको देखिन्छ ।

पानी संकटको वर्तमान अवस्था
सर्लाही, महोत्तरी, धनुषा, रौतहट, बारा, पर्सालगायत जिल्लाहरूमा पिउने पानीको कमी विकराल रूप लिइरहेको छ । ग्रामीण क्षेत्रहरूमा पानीको स्रोत लगभग समाप्त भएको छ भने शहरी क्षेत्रहरूमा पनि पानीको आपूर्ति अनियमित भएको छ । धेरै ठाउँमा चापाकलको पानी सकिएको छ र पोखरीहरू पूर्णरूपमा सुकेका छन् । फलस्वरूप, स्थानीयहरू पानीको खोजीमा लामो दूरीसम्म पैदल यात्रा गर्न बाध्य भएका छन् ।

संकटका कारणहरू
मधेस प्रदेशमा पानीको संकटका धेरै कारण छन् । तीमध्ये प्रमुख कारण निम्नलिखित छन् :
१. भौगोलिक र जलवायु परिवर्तन : मधेस प्रदेशको भौगोलिक अवस्थिति र बढ्दो तापमानले पानीका स्रोतहरूमा प्रतिकूल असर पारेको छ । जलवायु परिवर्तनका कारण वर्षाको अनियमितता र गर्मीको वृद्धि भएका छन् ।

२.जंगल फँडानी र अतिक्रमणः जंगल फँडानी र भूमि अतिक्रमणका कारण भूमिगत जलस्तर घटेको छ । यसले गर्दा चापाकल र कुवाहरू सुक्दै गएका छन् ।
३. सिँचाइको अभाव : सिँचाइ प्रणालीको अभावले कृषिमा निर्भर स्थानीयहरूले पानीको अत्यधिक प्रयोग गरेका छन् । यसले गर्दा पिउने पानीको स्रोतहरूमा कमी आएको छ ।

४.सरकारी उपेक्षा : स्थानीय तह र प्रदेश सरकारको ध्यान पानीको स्रोत संरक्षण र व्यवस्थापनमा पर्याप्त रूपमा नपुगेको छ । सरकारी नीति र कार्यक्रमहरू प्रभावकारी नभएको गुनासो स्थानीयहरूको छ ।

सरकारको मौनता
यस विकराल समस्याका बावजुद प्रदेश सरकार मौन बसिरहेको छ । सरकारको यस प्रकारको मौनताको कारण केही प्रमुख कारण हुन सक्छन् :
१. नीतिगत असफलता : पानीको स्रोत संरक्षण र व्यवस्थापनमा ठोस नीति तथा कार्यक्रमको अभाव देखिएको छ ।
२. राजनीतिक अस्थिरता : प्रदेश सरकारमा राजनीतिक अस्थिरता र शक्ति संघर्षका कारण जनताका समस्यातर्फ ध्यान दिन सकिएको छैन ।
३. प्राथमिकताको अभाव : सरकारका अन्य क्षेत्रमा प्राथमिकता दिइएको छ, जसका कारण पानीको समस्यालाई प्राथमिकतामा राखिएको छैन ।

४.अनुगमन र कार्यान्वयनको कमी : जलस्रोत व्यवस्थापन र संरक्षणमा प्रभावकारी अनुगमन र कार्यान्वयनको कमीले समस्यालाई झन् जटिल बनाएको छ ।

ADVERTISEMENT

स्थानीय जनताको प्रतिक्रिया
पानीको संकटले प्रभावित जनताले विभिन्न माध्यमबाट विरोध प्रदर्शन र आवाज उठाइरहेका छन् । उनीहरूले तत्काल समस्या समाधानका लागि प्रदेश सरकारसँग माग राखेका छन् । धेरै ठाउँमा स्थानीय संगठन र सामाजिक कार्यकर्ताहरूले जनचेतना फैलाउने काम गरिरहेका छन् ।

सम्भावित समाधान
पानीको संकट समाधानका लागि केही सम्भावित उपाय प्रस्तुत गर्न सकिन्छ :

१. पानीको स्रोत संरक्षण : जलाशय, पोखरी, र कुवा जस्ता पानीका स्रोतहरूको संरक्षण र पुनर्निर्माण गर्नुपर्नेछ ।

२.जल व्यवस्थापन : सिँचाइ र पिउने पानीको उचित व्यवस्थापन गर्न नयाँ प्रविधि र व्यवस्थापन प्रणालीको प्रयोग गरिनुपर्छ ।

३.जनचेतना अभियान : जनतामा पानीको सही प्रयोग र संरक्षणबारे जनचेतना अभियान सञ्चालन गर्नुपर्नेछ ।

४.सरकारी हस्तक्षेप : प्रदेश सरकारले ठोस नीति र कार्यक्रम ल्याई प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नुपर्नेछ ।

५.सहकारी प्रयास : स्थानीय, प्रदेश, र संघीय सरकारको समन्वयमा सहकारी प्रयास गरिनुपर्छ ।

मधेस प्रदेशको पानीको संकटले जनजीवनमा ठूलो प्रभाव पारेको छ । यो समस्या समाधानका लागि तत्काल सरकारको ध्यान जानुपर्ने र प्रभावकारी कदम उठाइनुपर्ने आवश्यकता छ । स्थानीय जनताको आवाजलाई सुनी उनीहरूको समस्याको समाधान गर्न प्रदेश सरकारले गम्भीरता देखाउनुपर्छ । पानी हाम्रो जीवनको आधार हो, र यसको संरक्षणमा हामी सबैको जिम्मेवारी छ ।